Początki rocka w ZSRR

W ZSRR w latach 50. i na początku lat 60. powodzeniem cieszył się jazz.  Stracił on swoich słuchaczy dopiero wtedy, gdy do Związku Radzieckiego dotarła muzyka bigbitu, o wiele łatwiejsza do słuchania, niż skomplikowany jazz. Pierwszy, na większą skalę, styk z zachodnią muzyką taneczną nastąpił na VI Międzynarodowym Festiwalu Młodzieży i Studentów w 1957 roku, podczas którego zachodni goście przedstawili współczesną muzykę rozrywkową. W latach 60. ma miejsce ,, inwazja brytyjska”, zaś od 1964 roku w ZSSR rozpoczęła się Beatlemania. Miłość do tej grupy była masowym zjawiskiem. Już rok później można było naliczyć setki zespołów wzorujące się Anglikami, takie jak T’eni, Dilietanty, ABC. Muzycy ślepo kopiowali zachodnich idoli muzyki rock and rollowej. Śpiewali niezrozumiałe dla nich teksty w języku angielskim. W wyniku ewolucji rosyjskiego rocka, pod koniec lat 60. zaczęto tworzyć teksty w języku ojczystym. Dopiero w roku 1968 leningradzki  zespół  Kociewniki stworzyli  swój  własny,  autorski  program w języku rosyjskim.

Rosyjska muzyka rockowa, na poziomie tekstu, nawiązuje do tradycji piosenki autorskiej. Rockmani odwoływali się do ulubionego przez bardów, romantycznego bohatera zagubionego w świecie. Rock w Rosji jest postrzegany przez pryzmat poezji ,,rockowej”, bowiem ten styl muzyczny opiera się na słowie. Tekst uważany jest za podstawę i najważniejszy element utworu. Dlatego też warstwa muzyczna jest mniej istotna i uboższa niż w angielsko-amerykańskiej rockowej tradycji. Rock porusza tematy charakterystyczne dla rosyjskich bardów, takich jak Władimir Wysocki, czy Bułat Okudżawa. Często śpiewa się o drodze, wędrówce. Również struktura muzyczna została zapożyczona od bardów. Rockowe utwory były pozbawione podziału na zwrotkę i refren oraz przyjmowały formę romansów, czy ballad.

Pod koniec lat 60. radzieccy muzycy odeszli od prostoty formy na rzecz bardziej rozwiniętej formy muzyki, eksperymentując i mieszając style. Było to również możliwe, dzięki polepszeniu się poziomu technicznego. Wtedy też pojawiła się awangarda i hard-rock. Hard-rock, który był cięższą odmianą bluesa, został dobrze przyjęty w Związku Radzieckim i wpłynął nawet na twórczość estradowych muzyków. Radziecki hard-rock miał charakterystyczne społeczno-polityczne przesłanie i był radykalną odmianą pieśni bardowskiej. Do przedstawicieli tego gatunku zaliczali się Maszyna Wriemieni, Mity, DDT, czy Rosjanie .

Moda na muzykę rock and rollową spowodowała krystalizowanie się subkultury rockowej. Rozpoczyna się kult rockmanów, dookoła zespołów powstawały swoiste subkultury, które wzorowały się swoimi idolami. Jeszcze w latach 40. pojawiła się pierwsza subkultura – bikiniarze (ros. stiliagi). Słuchali oni swingu, początkowych odmian rock and rolla i często spotykali się na tańcach. Charakteryzowali się kolorowymi, modnymi na zachodzie ubraniami. Pod koniec lat 60. pojawili się hippisi, najliczniejsza subkultura, która pojawiła się w okresie, gdy ZSRR wtargnął do Czechosłowacji.

Na początku lat 70. publiczność zaczyna preferować już rosyjskojęzyczny rock. Początkowo muzyka rockowa nie stanowiła zagrożenia dla władzy, więc represje były nieznaczne. Omijano przepisy, by móc zorganizować młodzieżowe imprezy w restauracjach, czy klubach studenckich. Do muzyki podchodzono jak do rodzaju sztuki, a zespoły rockowe powstające w tym okresie, były oryginalne, co też odróżniało ich od wykonawców popowych.  W tym okresie popularność zdobywa zespół Araks, Wtaroje dychanie, czy Maszyna Wriemieni.

Rockowa scena zaczęła przeżywać kryzys od drugiej połowy lat 70., kiedy część twórców przeszło na profesjonalną drogę muzyczną, a część zespołów po   prostu  się   rozpadło.  Kryzys  został  pokonany  w  roku  1978,  wraz  z odrodzeniem wielu leningradzkich zespołów oraz przybyciem z zachodu punk-rocka, który ukrywał się w podziemiach. Koniec lat 70. przypada na okres rozkwitu rocka leningradzkiego. Hermetyczność środowiska leningradzkiego, spowodowało wykrystalizowanie się formy muzyki rockowej. Od tego momentu można już mówić o rockowej subkulturze. Wtedy też w Leningradzie powstał pierwszy punkowy zespół Awtomaticzeskije Udowlietworitieli. Władze uprzykrzały funkcjonowanie zespołów obawiając się nie kontrolowanej subkultury. Dlatego muzycy rockowi zaczęli działać na rzecz zalegalizowania rocka. Zostali oni postawieni przed dylematem, czy podporządkować się wymaganiom stawianym profesjonalnym muzykom, czy dalej koncertować z rockowym repertuarem, co wiązało się z represjami. Muzyka rockowa przeszła do podziemia. Oficjalnie zaakceptowaną przez władzę muzyką bigbitową były wokalno-instrumentalne zespoły (ros.: ВИА, czyli: Вокально-инструментальный ансамбль). Zespoły tego typu zachowały image rockowych zespołów, ale wykonywały one skomercjalizowaną muzykę popularną.

Wraz z początkiem lat 80. i wzrastającym zainteresowaniem gatunkiem rock, cenzura zaostrzyła się. Szczególnie w Moskwie następowały nawet pogromy rockmanów i dziennikarzy rockowych. Administracja zakazywała granie koncertów. W stolicy zaczął panować ,,głód’’ na rocka, dlatego też takie leningradzkie zespoły jak Akwarium, Zoopark, czy Kino zdobyły popularność najpierw w Moskwie. Chcąc ominąć zakazy, rozpowszechniano amatorskie nagrania.      Tworzono       ,,magnitizdat”,  czyli  taśmy  magnetofonowe    z nagraniami bardów oraz muzyki rockowej, które były zakazane przez władzę. Popularyzacji muzyki rockowej służyły również ,,kwartirniki”, czyli małe  przyjęcia  w mieszkaniach,  podczas których grano  rocka. Rockmani w ten sposób tworzyli swój własny, wyizolowany świat z dala od sowieckich realiów. W ten sposób tworzyła się kontrkultura ludzi młodych, nie chcących wpisać się w wymagania stawiane im przez uporządkowany, sowiecki świat dorosłych. W tym okresie język w tekstach piosenek uległ uproszczeniu, skupiono się na tematyce dnia codziennego. Represje w Moskwie zmniejszyły się dopiero w roku 1985 i oczywiście spowodowały efekt odwrotny  od  zamierzonego.  Wzrosła  liczba zespołów, koncertów, festiwali i również fanów.

Leningrad miał lepszą sytuację w porównaniu do Moskwy, cenzura nie była tu tak dotkliwa. Władze miasta pozwoliły na utworzenie Leningradzkiego Klubu Rockowego, zakładając częściową legalizację rocka. Klub ten miał na celu kontrolę niesfornego nurtu. Jednocześnie rockmani mogli zacząć legalnie koncertować przed większą ilością widzów. Część muzyków nie zaufała władzom i pozostała w podziemiu, tworząc swoje wytwórnie.

W twórczości lat 80. można zauważyć ewolucję rocka w stronę mocniejszego brzmienia, wyrażającego zdecydowany protest i chęć zmian, które powoli nadchodziły wraz z pieriestrojką Gorbaczowa. Muzyka rockowa przestaje być muzyką undergroundową. W drugiej połowie lat 80. wraz z epoką glasnosti, rock mógł już swobodnie i legalnie się rozwijać. Najpopularniejsi w tamtym okresie rockmani automatycznie stali się sławnymi gwiazdami, rozchwytywanymi przez dziennikarzy. Przypięto im etykietkę buntowników, symbolizujących epokę pieriestrojki.

Od 1986 roku następuje szybki wzrost zainteresowania heavy-metalem, cięższą odmianą rocka, który był jednak łagodniejszy w porównaniu do zachodniego odpowiednika. Poruszał on temat głównie związany z walką, ale teksty nie były na tyle obraźliwe, by niepokoić władzę. W latach 1987-1988 zaczyna się prawdziwy boom punk-rocku, który bardzo entuzjastycznie podjął hasła nadchodzących zmian wprowadzonych do obiegu w okresie pieriestrojki.

Wraz z zalegalizowaniem muzyki rockowej zanikła elitarność tej subkultury, coraz większe grono stawało się fanami tego gatunku. W podziemiach zostali jedynie punkowcy i skrajna awangarda. Muzyka rockowa zmieniała się, zaczęła obfitować w elektryczne eksperymenty. Teksty piosenek straciły swoją ekspresyjność i sensacyjność, opisując prostym językiem sprawy dnia powszedniego. Zaczęła się wytwarzać rock–elita, która przeszła na profesjonalną scenę. Część muzyków zareagowała na to negatywnie, tworząc New Wave. Przedstawiciele tego stylu sprzeciwiali się również starym modelom rocka, który uważali za przestarzały. Skupili się na konkretyzacji tekstów piosenek, ważny też dla nich był sceniczny image. Koniec lat 80. i początek 90. wiązał się ze spadkiem zainteresowania rokiem. W obliczu ekonomicznych reform, muzyczna działalność przestała być opłacalna. Większość zespołów przeżywała trudny okres, część rozpadła się.

2 Komentarze

  1. Bardzo ciekawy artykuł, Olu. Cieszę się, że tu trafiłam. Pamiętaj, że równie dobra jesteś w śpiewaniu. I choć najbardziej kojarzę cię z I WANT TO BREAK FREE, to ostatnio przypadło mi do gustu twoje wykonanie rosyjskich pieśni ludowych. W duecie z mamą robicie to zjawiskowo! :)
    Pozdrawiam serdecznie!
    Do zobaczenia lub usłyszenia, co byłoby równie miłe.

  2. Robić wszystko czego się pragnie bez konsekwencji to nie wolność. Wolność to świadomość, że są granice.

    Właśnie dlatego od 1991 roku rock zaczął tracić na popularności. Mimo, że nie udało się o nim zapomnieć do dzisiaj, to nie ma już solidarności wśród młodzieży, rock-klubów, aż tylu koncertów, festiwali. Bardzo szkoda.

Dodaj komentarz

Wymagane pola są oznaczone *.